تخصصیشدن پیشنیاز توسعه گردشگری است
در دنیایی که هر روز شاهد دگرگونی در آنیم، میبایست برای غرق نشدن در سیلاب اطلاعات و تحولات آن، بر موجِ این تغییرات سوار و با آن پیش رفت. حال "آموزش" اصلیترین و متقنترین موجشکنی است که کشتی هر صنف و صنعتی را با آسودگی به ساحل مقصود رهنمون میکند. چندین سالی است که همراه با این موج جهانی بحث آموزش در صنف و صنعت پرمخاطب و پرتحول هتلداری و گردشگری کشور بیش از بیش اهمیت یافته است و در این مسیر از تمام ظرفیتهای بخش دولتی، خصوصی و دستگاهها جهت ایفای این نقش بسیار مهم استفاده میشود.
در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور با برنامهریزی آموزش نیروی انسانی شاغل و موردنیاز در بخش گردشگری، توسعه رشتههای ميراث فرهنگی و گردشگری، گسترش آموزشهای عمومی، آموزشهای فراگير دورههای تخصصی و حرفهای ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری و نیز گسترش آموزشهای خاص مرتبط با تشکلهای صنفی ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری، سکان هدایت آموزش صنعت گردشگری و هتلداری را در دست دارد. برآن شدیم تا پیرامون این اساسیترین نیاز صنعت هتلداری با رسول عسگری، مشاور اداره کل آموزش معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور به گفتوگو بنشینیم:
گزارشی زیر ماحصل این نشست است:
در ابتدا نقش آموزش در توسعه صنعت را چگونه ارزیابی میکنید؟
یکی از شاخصههای مهمی که گردشگران خارجی در بازدید از ایران به آن اشاره کردهاند میهماننوازی ما ایرانیهاست پس بایستی طوری این سفیران فرهنگی آموزش ببینند که این خصوصیت شاخص بسیار ملموس نمود کند. آموزش گردشگری و توسعه گردشگری رابطه مستقیم با یگدیگر دارند. گردشگری یک صنعت پویا و بهروز است که شیوههای آموزشی آن روز به روز در حال تغییر و دگرگونی است. پس کشوری میتواند در این صنعت پیشرفت کند که با علم روز این صنعت همگام باشد و در این راستا اداره کل آموزش معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور به عنوان خط مقدم آموزش صنعت گردشگری در ایران نقش بهسزایی در توسعه این صنعت ایفا میکند.
چگونگی نقشآفرینی این خط مقدم را تشریح کنید؟
مجموع سیاستهای آموزشی اداره کل آموزش در دو بخش آموزشهای عمومی و تخصصی کارکنان شاغل در صنعت گردشگری است. در بخش آموزشهای تخصصی نیز با توجه به سیاستهای اصل 44 قانون اساسی و اهمیت تقویت و حمایت بخش خصوصی برگزاری دورههای راهنمایان تور، مدیران فنی و دورههای هتلداری به موسساتی که تحت نظارت این اداره فعالیت میکنند، واگذار شده است و بیشترین تلاش ما در امر نظارت و تدوین چهارچوبهای آموزشی و ارتقاء سطح کیفی و کمی آموزشها و این موسسات است. در حال حاضر نیز 78 موسسه در کل کشور با مجوز از معاونت گردشگری فعالیت میکنند که با توجه به ظرفیت بالای ایران در جذب گردشگران این تعداد آموزشگاه در آیندهای نزدیک پاسخگوی نیازهای این صنعت نیست.
در توسعه صنعت چه جایگاهی را برای آموزشهای ضمن خدمت کارکنان قايلید؟ اداره در این راستا چه کارهایی صورت داده شده است؟
تردیدی نیست بدون آموزش پرسنل شاغل در این صنعت و جامعه میزبان نمیتوان به ترویج صنعت گردشگری و ورود گردشگران داخلی اقدام کرد. این کارکنان شاغل در صنعت هستند که خواهند توانست با نحوه برخورد صحیح و خدمترسانی مطلوب به میهمان که در نتیجه آموزشهای مناسب حاصل میشود، زمینهساز اعزام چند مسافر دیگر به کشور عزیزمان شوند؛ چرا که اگر جهانگرد و گردشگر راضی از مقصد به مبدا بازگردد، بیتردید میتواند به عنوان یک ابزار تبلیغی موجب اعزام چند نفر دیگر به کشور مقصد شود. مسئولان پذیرش(فرانت آفیس) هتلها یا راهنمایان تور افرادی هستند که بهطور مستقیم با گردشگران در ارتباط هستند. از اینرو نحوه آموزش و احراز صلاحیت فردی و اخلاقی آنها برای این اداره بسیار مهم است. امسال برنامههای زیادی از جمله برگزاری دورههای راهنمایان محلی، الگوهای رفتاری در صنعت گردشگری و شیوههای نوین بازاریابی در صنعت گردشگری در حال تهیه و اجراست. علاوه براین، برای آموزش الگوهای رفتاری کارکنان اداراتی که بهطور مستقیم با گردشگران در ارتباط هستند، مکاتباتی از سوی اداره صورت گرفته و اعلام آمادگی خود را برای برگزاری دورههای آموزشی ابراز کرده است.
در بخش آموزشهای تخصصی چه برنامههایی نیاز است؟
تخصصی کردن راهنمایان تور پیش مقدمه و نیاز توسعه گردشگری در ایران است.
امروزه با گسترده شدن تقاضاهای گردشگران و افزایش تورهای موضوعی نیاز به تخصصیکردن آموزش راهنمایان تور و صدور مدرک تخصصی به راهنمایان و دانشجویان رشتههای مرتبط با صنعت بیش از بیش مشهود است. بدیهی است قبل از بازاریابی و به دنبال آن ورود گردشگران توسط بخش دولتی و خصوصی میبایست به آموزش تخصصی راهنمایان تور اقدام کرد.
اداره آموزش چه برنامههایی را در بخش آموزشهای عمومی دنبال میکند؟
در بخش آموزشهای عمومی بیشتر جنبه آگاهسازی گردشگران از حقوق خود در طول گشت و همچنین افرادی که بهصورت غیرمستقیم با جهانگردان در ارتباط هستند مدنظر است، بههمین منظور بستههایی آموزشی با هدف فرهنگسازی عمومی و توانمندسازی جوامع محلی در جذب گردشگران در حال تهیه و تدوین است. گفتنی است این آموزشها بهصورت اختصاصی ویژه عموم مردم محلی، صاحبان اقامتگاهها، واحدهای پذیرایی، راهنمایان محلی و عرصهکنندگان محصولات صنایع دستی و هنرهای سنتی است.
همچنین با پخش بروشور و نصب تابلوهایی در اماکن گردشگری خطاب به گردشگران با این مضمون که آیا راهنمای گردشگری شما کارت راهنما دارد؟ گردشگران را از خطراتی که همراهی یک فرد بدون مجوز برای گردشگران به همراه دارد آگاه سازیم. متاسفانه بیشترین مشکلات را برای گردشگران در تورها و گشتها، افراد بدون مجوز فراهم میکنند. چنانکه خواهیم دید راهنمای تور در پذیرفتن مسئولیتهای پزشکی باید بسیار هوشیار باشد. تمام راهنمایان سازمان دورههای کمک اولیه را گذراندهاند تا در صورت بروز حادثه در طول گشت بتوانند به فرد مصدوم کمک کنند، مهارتهایی چون دادن تنفس مصنوعی، نجات غریق، داشتن توانایی در این زمینهها برای جهانگردان مایه آسایش بسیار خواهد بود، درحالی که یک فرد بدون آموزش حتی مقدمات کمکهای اولیه که جزء اصلیترین وظایف یک راهنماست را نمیداند. بنابراین اگر گردشگران بدانند که همراهی یک فرد بدون مجوز و کارت، بیشترین خطرات را برای خود آنها دارد به طور قطع همراهی او را در همان ابتدای سفر نخواهند پذیرفت. با اجرای این طرح گردشگران، خود عاملی برای کنترل کارت راهنمایان میشوند، زیرا در صورت آگاهسازی آنها میتوان گفت "گردشگران" به بهترین بازرسها تبدیل میشوند. البته یکی از برنامههای آموزشی عمومی این سازمان طراحی یک درگاه اینترنتی برای مسافران است. در این درگاه سوالات متدوال مسافران با پاسخهای کامل قرار خواهد گرفت و گردشگران با مراجعه به این سایت جواب بسیاری از سوالات خود را دریافت خواهد کرد.
با توجه به اهمیت حوزه تبلیغات و بازاریابی گردشگری چه رویکردهایی تاکنون در این زمینه اندیشیده شده است؟
امروزه با پیشرفت فناوری اطلاعات، راهکارهای جذب گردشگران نیز بهطور کلی فرق کرده است. دیگر نمیتوان روشهایی که مراکز اقامتی و دفاتر خدمات مسافرتی به منظور جذب گردشگران در دهههای گذشته استفاده میکردند را به کار بست. علاوه براین، نحوه خرید گردشگران نیز از بستههای گردشگری و اقامتی به کلی تغییر کرده است. گردشگران پیش از تماس با مراجعه به واحدهای اقامتی و دفاتر خدمات مسافرتی سعی میکنند تا در دنیای مجازی اطلاعات لازم را از هزینهها، مکانهای اقامتی، جاذبههای گردشگری و .... مقصد را به دست آورند و با آگاهی کامل به آن منطقه سفر کنند. پس افرادی در این صنعت موفق هستند که بستههای جدید گردشگری خود را با شیوههای نوین بازاریابی به گردشگران ارايه دهند.
موضوع مهم این است که بسیاری از صاحبان اماکن اقامتی و دفاتر خدمات مسافرتی با هزینه تبلیغات زیادی که انجام میدهند باز هم در جذب گردشگران ناموفق هستند. این نشاندهنده عدم اطلاعات کافی در ارتباط مدیریت شده با گردشگران است. اداره آموزش سازمان برای رفع این مشکل اقدام به برگزاری کارگاه آموزشی "ارتباط با گردشگران" ویژه فعالان صنعت گردشگری استان تهران کرد که استقبال خوب فعالان صنعت گردشگری و نیز دانشجویان از این برنامه و دیگر برنامههای آموزشی این معاونت در هفته گردشگری نشاندهنده نیاز این صنعت به آموزش بیشتر در این حوزه است.
یکی از همکاران سازمان میراث فرهنگی در برنامهریزی آموزش نیروی انسانی شاغل در صنعت گردشگری و هتلداری وزارت علوم و تحقیقات است و در این راستا از مساعدت دانشگاهها و موسسات آموزش عالی نیز بهره میبرد، تاکنون تعامل سازمان با دانشگاه و دانشگاهیان چگونه بوده است؟
در سالهای اخیر همکاریهای خوبی با دانشگاهها و انجمنهای علمی برای برگزاری نشستها، همایشها و کارگاههای آموزشی در حوزه گردشگری صورت گرفته است که با استقبال فعالان صنعت گردشگری نیز همراه بوده و گواه نیاز این صنعت به آموزش است. این اداره همیشه پذیرای ایدهها و راهکارهای اساتید و صاحبنظران صنعت است و علاوه بر اینکه در تهیه و تدوین برنامههای آموزشی خود از بخش دانشگاهی نیز نظرخواهی میکند، بیشک از ایدههایی که امکان اجرایی شدن آن وجود داشته باشد، حمایتهای خوبی صورت میپذیرد. هماکنون جای امیدواری و بسی خرسندی است که در زمینه منابع آموزشی، تمامی کتب آموزش دورههای تخصصی تالیف نویسندگان و اساتید داخل کشور است و تنها بعضی موارد در زمینه هتلداری از کتابهای ترجمه استفاده میشود. این امر نشان از سطح بالای دانش اساتید دانشگاهی ما در این صنعت است که بایستی از این بزرگواران در بخش آموزشی بهره برد. شایان ذکر است که در نوروز سال گذشته با آموزش دانشجویان رشتههای مرتبط با صنعت گردشگری توانستیم به عنوان ناظران اماکن اقامتی و دفاتر خدمات مسافرتی از آنها استفاده کنیم.
اما در پایان، چه اقداماتی آموزشی را در آینده نزدیک از اداره کل آموزش سازمان شاهد خواهیم بود؟
برگزاری دورههای بازآموزی راهنمایان تور، مدیران فنی و همچنین دورههای هتلداری و تخصصی کردن راهنمایان، گسترش و همکاری بین بخش دانشگاهی، معاونت گردشگری و توسعه همکارهای آموزشی با سازمان جهانی جهانگردی از برنامههای آموزشی این اداره در آیندهای نزدیک است.
با سلام